เทศกาลแห่เทียนพรรษาอุบลฯ

ขอพูดให้ชัดก่อนว่า เทศกาลแห่เทียนพรรษาอุบลฯ ไม่ใช่กิจกรรมท่องเที่ยวที่ถูกคิดค้นขึ้นมาลอย ๆ มันเติบโตขึ้นรอบ ๆ "เข้าพรรษา (Khao Phansa)"

เข้าพรรษาคือการเริ่มต้นการจำพรรษาของพระสงฆ์ไทย สามเดือนของฤดูฝนต่อจากนี้ พระจะอยู่ในวัดเพื่อปฏิบัติธรรมอย่างตั้งใจ ไม่เดินทางไกลอีก ตามประเพณีผู้ศรัทธาจะถวายเทียนในช่วงนี้ ให้พระมีแสงอ่านพระธรรมในคืนฝนอันยาวนาน อุบลฯ ก็เฉลิมฉลองด้วยการถวายนี้ และเฉลิมฉลองมากว่าร้อยปีแล้ว

ต่อมาการถวายนี้ยิ่งทำยิ่งใหญ่ ยิ่งแกะยิ่งวิจิตร เทียนจากเล่มหนึ่ง ๆ เติบโตเป็นวิหารเทียนเคลื่อนที่ตรงหน้านี้ ดังนั้นประติมากรรมเทียนยักษ์ที่คุณเห็นบนถนน โดยเนื้อแท้แล้วคือน้ำใจศรัทธาที่ถูกขยายจนถึงขีดสุด เข้าใจชั้นนี้แล้วค่อยไปดูขบวนแห่ ความรู้สึกจะต่างออกไปมาก

นี่คือจุดที่คนติดกันมากที่สุด ผมต้องพูดตามตรงว่า เทศกาลแห่เทียนพรรษาอุบลฯ ไม่มีวันที่ตายตัวตามปฏิทินสุริยคติ

มันจัดในช่วงเข้าพรรษา (Khao Phansa) และเข้าพรรษานับตามปฏิทินพุทธ ราวเดือนแปดทางจันทรคติ เมื่อแปลงเป็นปฏิทินสุริยคติ มักจะอยู่ราวเดือนกรกฎาคม แต่วันที่แน่นอนเปลี่ยนไปทุกปี

พูดอีกอย่าง ปฏิทินพุทธคือ "เวลาจริง" ของเทศกาลนี้ ปฏิทินสุริยคติเป็นเพียงตัวเทียบที่เลื่อนไปแต่ละปี ดังนั้นคุณจึงเอาวันที่ของปีหนึ่งไปคาดเดาปีถัดไปไม่ได้

คำแนะนำของผมง่ายมาก: ก่อนออกเดินทางต้องเช็กปฏิทินพุทธของปีนั้นให้ได้ และยึดตามประกาศทางการ อย่าจองตั๋วเครื่องบินตามความรู้สึก ยืนยันวันที่เข้าพรรษาของปีนั้นให้แน่ก่อน แล้วค่อยจัดแผนเดินทาง

สถานที่คือจังหวัดอุบลราชธานี (Ubon Ratchathani) ภาคอีสานของไทย นี่คือเวทีหลักของเทศกาลทั้งหมด ในช่วงเข้าพรรษา ขบวนต้นเทียนพรรษาขนาดยักษ์จะแห่ไปตามตัวเมืองอุบลฯ

อุบลฯ อยู่ทางภาคอีสานของไทย ไม่ได้อยู่บนเส้นทางท่องเที่ยวยอดนิยมสายกรุงเทพฯ เชียงใหม่ นี่ก็เป็นเหตุผลหนึ่งที่มันยังคงกลิ่นอายท้องถิ่นเข้มข้นมาจนทุกวันนี้

ส่วนเรื่องการเดินทาง ข้อมูลที่มีอยู่ไม่ได้ให้เที่ยวและเส้นทางการเดินทางที่เจาะจง ผมไม่อยากแต่งเรื่องให้คุณ วิธีที่หนักแน่นกว่าคือ ตั้งจังหวัดอุบลราชธานีเป็นจุดหมาย แล้วค้นหาวิธีเดินทางที่ทำได้ในปัจจุบันจากจุดออกเดินทางของคุณ โดยยึดข้อมูลล่าสุดจากทางการและผู้ให้บริการ ในช่วงเทศกาลผู้คนจะกระจุกตัว ยิ่งยืนยันการเดินทางและรอบเดินทางเร็วเท่าไรก็ยิ่งสบายใจ

ถ้าสิ่งที่คุณชอบคือ "งานฝีมือ" และ "บรรยากาศ" ที่นี่ก็เหมาะกับคุณมาก

รายละเอียดของการแกะสลักเทียนวิจิตรจนมองครั้งเดียวไม่หมด สัตว์ในเทพนิยาย เรื่องราวทางพุทธศาสนา ลวดลายสีทองละเอียดเหลือเชื่อใต้แสงแดด ต่อให้คุณไม่รู้เรื่องคติพุทธเลย แค่ยืนหน้าประติมากรรมเทียนชิ้นหนึ่งแล้วเดินวนรอบ มองรอยแกะเหล่านั้น ก็พอให้คุณดูได้นานแล้ว

มันยังเหมาะกับการเที่ยวแบบ "เพื่อนกลุ่มหนึ่งใช้เวลาด้วยกันทั้งบ่าย" ครั้งนั้นของพวกเรา เพื่อนไม่กี่คนตั้งใจแค่จะดูแป๊บเดียวแล้วไป กลับตามชิ้นแล้วชิ้นเล่าจากต้นถนนยันท้ายถนน

ส่วนเรื่องจะดูไม่เข้าใจไหม ไม่หรอก คุณไม่ต้องทำการบ้านมามากมาย รู้ว่ามันคือการถวายของเข้าพรรษา เป็นเทียนแกะสลักที่ใช้เวลาหลายเดือน แค่นี้ก็พอให้คุณเข้าถึงบรรยากาศแล้ว ที่เหลือ เสียงฆ้องกลองและธูปในงานจะเติมเต็มให้คุณเอง

ส่วนนี้ผมต้องพูดตามตรง ข้อมูลที่ตรวจสอบแล้วเน้นที่ตัวเทศกาลเอง ไม่ได้ให้รายชื่อที่พักในอุบลฯ รอบการเดินทาง หรือตัวเลขค่าใช้จ่ายเจาะจง ผมจึงจะไม่ให้ราคาหรือชื่อร้านปลอม ๆ กับคุณ

แต่ "ตรรกะ" ของการจัดแผน ผมช่วยคุณเรียบเรียงได้:

กำหนดวันก่อน แล้วค่อยกำหนดอย่างอื่น เพราะวันที่เลื่อนได้ (ตามปฏิทินพุทธ ราวเดือนกรกฎาคมทางสุริยคติ ยึดตามประกาศทางการ) การจองที่พัก จองตั๋วทั้งหมดต้องรอยืนยันวันเข้าพรรษาของปีนั้นก่อนค่อยขยับ

ที่พักยิ่งจองเร็วยิ่งดี เทศกาลแห่เทียนเป็นวันใหญ่ของอุบลฯ ในรอบปี ขบวนแห่กระจุกในตัวเมือง อยู่ใกล้ตัวเมืองจะประหยัดแรงเดินทางได้มาก ช่วงเทศกาลความต้องการสูง แนะนำให้วางแผนแต่เนิ่น ๆ

งบประมาณเผื่อความยืดหยุ่น ตัวเลขแน่นอนขอให้ยึดราคาจริงตอนที่คุณจองที่พักและการเดินทาง คิดค่าใช้จ่ายหน้างานอย่างการกันแดดและดื่มน้ำเข้าไปด้วย เดี๋ยวจะเล่าให้ฟังว่าทำไม

ขบวนแห่กลางวันตีฆ้องกลอง ประติมากรรมเทียนผ่านหน้าไปทีละชิ้นช้า ๆ สิ่งที่ควรดูที่สุดก็คือต้นเทียนพรรษาขี้ผึ้งขนาดยักษ์ที่วัดและช่างใช้เวลาแกะสลักหลายเดือนเหล่านี้ มันคืองานแกะสลักเทียนที่เป็นตัวแทนของไทยมากที่สุด

คุณจะเห็นรายละเอียดที่น่าประทับใจมาก ช่างหนุ่มคนหนึ่งเดินอยู่ข้างประติมากรรมของตัวเอง เป็นระยะก็เงยหน้าตรวจว่ามีตรงไหนถูกแดดเผาจนใกล้เสียรูปไหม สีหน้านั้นราวกับกำลังดูแลเด็กคนหนึ่ง

อากาศมีกลิ่นเทียนปนธูปหวานเลี่ยน เสียงฆ้องกลอง เสียงสวด เสียงขายของ ซ้อนกันไปหมด

หลังขบวนจบก็อย่าเพิ่งรีบไป ประติมากรรมจะถูกเข็นกลับไปตั้งโชว์ที่ลานกว้าง ตอนนี้คุณจะดูลวดลายเหล่านั้นได้ใกล้ขึ้นช้าลง คนที่แกะมันก็ยืนอยู่ข้าง ๆ นี่คือช่วงหนึ่งของวันที่พลาดกันง่าย ๆ แต่คุ้มค่าที่จะอยู่ต่อ

ร้อนแน่ และเป็นความร้อนแบบที่ทำให้คนหัวหมุน

ภาคอีสานของไทยหน้าร้อนร้อนจัด และขบวนแห่ของเทศกาลแห่เทียนส่วนมากจัดกลางวัน สองเรื่องนี้ซ้อนกันหมายความว่าคุณมีแนวโน้มสูงจะต้องยืนและเดินใต้แดดแรงหลายชั่วโมง

ครั้งนั้นพวกเราถูกแดดแรงเผาจนหัวหมุน แต่ทุกครั้งที่ผ่านประติมากรรมชิ้นใหม่ ก็มีคนร้องว้าว แล้วหยุดเดินวนดูอีก คนขายน้ำแข็งเดินลัดเลาะในช่องว่างของขบวน พวกเราหลายคนซื้อคนละแก้ว ยืนใต้ร่มเงา มองขี้ผึ้งสีทองเปล่งประกายเล็กน้อยในไอร้อน น้ำแข็งในมือละลายเร็ว

ดังนั้นการเตรียมตัวก็เป็นเรื่องจริงจัง: เตรียมกันแดดให้ดี ดื่มน้ำตลอด ถือว่านี่เป็นค่าใช้จ่ายที่จำเป็นในแผนเดินทาง ไม่ใช่สิ่งที่มีก็ได้ไม่มีก็ได้ แดดที่เผาประติมากรรมเทียนจนเสียรูปได้ ก็เผาคนได้เหมือนกัน

จำเรื่องเดียวก็พอ: นี่คือเทศกาลทางศาสนา ไม่ใช่แค่การแสดง

ประติมากรรมเทียนคือการถวายของเข้าพรรษา ในขบวนแห่มีการสวด มีบรรยากาศพิธีกรรมที่เกี่ยวกับพระสงฆ์ ดูขบวน ถ่ายรูปประติมากรรมเทียนแน่นอนว่าไม่มีปัญหา แต่ถ้าในใจมีความเคารพต่อ "นี่คือศรัทธาของคนอื่น" สักหน่อย ประสบการณ์ทั้งหมดจะหนักแน่นขึ้น

เรื่องผู้คน: เทศกาลแห่เทียนเป็นงานใหญ่ประจำปีของอุบลฯ ขบวนแห่กระจุกบนถนนในตัวเมือง วันนั้นคนจะเยอะ ผ่อนจังหวะให้ช้า เผื่อเวลาไว้ อย่ารีบ

เรื่องตัวประติมากรรมเทียนเอง: มันเป็นงานที่ใช้เวลาหลายเดือน และจะค่อย ๆ อ่อนตัวเสียรูปใต้แดดแรง แม้แต่ช่างที่แกะมันก็ต้องคอยจ้องตลอดทาง ดังนั้นเวลาชื่นชมให้ใช้แค่ตา อย่าไปแตะ

ข้อมูลที่มีอยู่ไม่ได้ระบุข้อ "ควรทำ/ไม่ควรทำ" ที่ละเอียดกว่านี้ ผมก็จะไม่ตั้งกฎเพิ่มให้คุณ เก็บไว้ในใจว่า "นี่คือการถวาย คือศรัทธา คือหยาดเหงื่อที่จะละลาย" แล้วความพอดีจะมาเอง

ผมเล่าภาพหนึ่งให้ฟัง คุณก็น่าจะเข้าใจ

ขบวนจบลง ประติมากรรมถูกเข็นกลับไปตั้งโชว์ที่ลานกว้าง คนแกะมันก็ยืนอยู่ข้าง ๆ ไม่ได้ภูมิใจเป็นพิเศษ ราวกับเพิ่งทำสิ่งที่ควรทำเสร็จไปชิ้นหนึ่ง ถามชื่อเขาไม่ได้

แต่นี่แหละคือสิ่งที่ทำให้เทศกาลแห่เทียนอุบลฯ ประทับใจผมที่สุด ในเมืองที่เดิมเราไม่ได้ตั้งใจจะมานี้ มีคนเพื่อขบวนแห่วันเดียว ใช้ขี้ผึ้งกับเวลาหลายเดือน แกะสิ่งที่ยังไงก็ต้องค่อย ๆ ละลาย แล้วก็เต็มใจมองมันละลายไป

นี่ไม่ใช่สิ่งที่ทำขึ้นเพื่อให้ถูกถ่ายรูป ถูกกดไลก์ มันคือการถวายที่ถูกขยายต่อเนื่องมากว่าร้อยปี คือการเริ่มต้นเข้าพรรษา คือการแสดงออกถึงศรัทธาอย่างอดทนเหลือเกินของทั้งเมือง

และยังมีบ่ายวันนั้นเองด้วย เสียงฆ้องกลอง เสียงสวด เสียงขายของซ้อนกันไปหมด ร้อนจนมึน แต่ไม่มีใครเสนอว่าจะไป เพื่อนไม่กี่คนก็ยืน เดิน มอง แบบนั้น ไม่มีใครพูดอะไรมาก เพียงบางครั้งชี้ไปยังจุดที่ละเอียดเป็นพิเศษบนประติมากรรมชิ้นหนึ่ง แล้วยิ้มเข้าใจกัน บ่ายที่สบายจนไม่ต้องพูดอะไรแบบนั้น ที่จริงไม่ได้มีบ่อย

เทียนจะละลาย แต่บ่ายวันนั้นจะไม่ นี่แหละคือเหตุผลที่มันคุ้มค่า