เทศกาลทาคายามะ

ผมต้องพูดเรื่องนี้ให้ชัดก่อน เพราะหลายคนไปถึงที่นั่นแล้วเพิ่งรู้ว่าตัวเองสับสน เทศกาลทาคายามะที่จริงเป็นชื่อรวมของสองเทศกาล ไม่ใช่งานเดียวกันที่จัดสองครั้ง

งานฤดูใบไม้ผลิเรียกว่า ซันโนมัตสึริ จัดในเดือนเมษายน เป็นงานของศาลเจ้าฮิเอะ ส่วนงานฤดูใบไม้ร่วงเรียกว่า ฮาจิมังมัตสึริ จัดในเดือนตุลาคม เป็นของศาลเจ้าซากุระยามะฮาจิมัง สองงานสังกัดศาลเจ้าต่างกัน ฤดูต่างกัน แม้แต่รถแห่ที่ออกมาและเส้นทางขบวนก็ไม่เหมือนกัน ดังนั้นถ้าคุณมีรถแห่คันที่อยากดูอยู่ในใจแล้ว ควรยืนยันก่อนว่าคุณเลือกงานไหนในสองงานนี้

ส่วนวันที่แน่นอน ผมจะไม่กำหนดตายตัว วันที่ชัดเจนแต่ละปีจะต่างกันเล็กน้อย โปรดยึดตามประกาศทางการ คุณแค่จำกรอบใหญ่ไว้ว่า "ใบไม้ผลิเมษายน ใบไม้ร่วงตุลาคม สองงานแยกกันชัด" แล้วคุณก็จะไม่จัดทริปผิดฤดู

พอเอาสองงานมาวางรวมกัน น้ำหนักก็ปรากฏ ซันโนมัตสึริกับฮาจิมังมัตสึริรวมเรียกว่า เทศกาลทาคายามะ และรวมกับกิอองมัตสึริของเกียวโตและเทศกาลกลางคืนจิจิบุ เรียกว่าสามเทศกาลงามที่สุดของญี่ปุ่น

ที่เรียกว่า "เทศกาลงาม" ก็เพราะรถแห่เหล่านั้นล้วน ๆ ฮิดะเป็นดินแดนภูเขาที่นามีน้อย ขึ้นชื่อเรื่องช่างฝีมือมาแต่โบราณ แม้แต่วัดใหญ่ในเกียวโตและนาราก็ต้องมาขอช่างไม้ฮิดะ และรถแห่เหล่านี้คือสิ่งที่ฝีมือนั้นกลายเป็น เมื่อไม่มีวัดให้สร้างก็ทุ่มลงไปจนหมด งานศิลปะที่เดินได้ ทีละคัน สูงสามชั้น แล็กเกอร์ดำลายทอง มังกร หงส์ เถาวัลย์ งานแกะสลักและงานโลหะละเอียดจนต้องเข้าไปใกล้จึงเห็น

เวทีของเทศกาลอยู่ที่ฮิดะ-ทาคายามะในจังหวัดกิฟุ ขบวนทั้งหมดจัดขึ้นในเมืองเก่าของที่นั่น

เรื่องการเดินทาง คนส่วนใหญ่นั่งรถไฟด่วนพิเศษจากนาโกย่า ใช้เวลาราวสองชั่วโมงกว่า พอไปถึงแล้ว เมืองเก่ามีขอบเขตไม่ใหญ่ โดยพื้นฐานเดินเที่ยวได้ รถแห่จะเคลื่อนไปมาในตรอกแคบและหัวมุมถนนเหล่านี้ คุณแทบไม่ต้องต่อรถอะไรอีก

ประสบการณ์ของผมเองคือ แทนที่จะคำนวณเส้นทางสั้นที่สุดบนแผนที่ สู้เผื่อเวลาเดินช้า ๆ ในเมืองดีกว่า ตำแหน่งที่รถแห่จอดจะเปลี่ยนไป เดินตามทิศทางของฝูงชน บ่อยครั้งก็จะเจอรถสักคันที่หัวมุมใดหัวมุมหนึ่ง

ถ้าคุณชอบดูงานหัตถกรรมดั้งเดิมของจริง รู้สึกกับงานสถาปัตยกรรมไม้และบรรยากาศเมืองเก่า ที่นี่จะทำให้คุณอยู่ได้นาน รถแห่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสมบัติทางวัฒนธรรม ไม่ใช่ฉาก แต่เป็นของจริงที่ผ่านการบูรณะมาหลายชั่วคน

มันยังเหมาะกับคนที่ไม่รีบทริป ยินดียืนอยู่กับที่อีกสักครู่ จังหวะของเทศกาลนั้นช้า รถแห่เคลื่อนผ่านทีละนิ้ว หุ่นกลไกต้องรอให้ช่างชักสายทีละเส้นจึงจะขยับ

เพื่อนร่วมทางวันนั้นของผมคือกลุ่มที่จับพลัดจับผลูรวมกันในล็อบบี้เกสต์เฮาส์ นักเดินทางไม่กี่คนที่ไม่เคยรู้จักกัน ถูกรถแห่คันเดียวกันดึงมาที่หัวมุมเดียวกัน ถ้าคุณก็มาด้วยใจที่เปิดกว้างแบบนี้ ก็ง่ายมากที่จะได้ยืนเคียงไหล่กับคนข้าง ๆ เพราะรถคันเดียวกัน

โครงของทริปจัดได้แบบนี้

การเดินทาง: จากนาโกย่านั่งรถไฟด่วนพิเศษเข้าฮิดะ-ทาคายามะ ราวสองชั่วโมงกว่า ช่วงนี้เป็นแกนหลัก เข้าเมืองแล้วเปลี่ยนเป็นเดิน

พักที่ไหน: พักในเมืองเก่าหรือในระยะที่เดินถึง จะทำให้โยอิมัตสึริตอนกลางคืนของคุณราบรื่นขึ้นมาก เพราะเทศกาลกลางคืนจะเริ่มต่อจากกลางวันที่เดินจบแล้ว พักใกล้ก็ไม่ต้องรีบออกก่อนเพื่อไปขึ้นรถ

กลางวันเติมอะไร: นอกจากขบวนรถแห่ ยังเดินเล่นย่านเก่าซันมาจิและตลาดเช้ามิยางาวะได้ ทั้งหมดนี้อยู่ในเมือง เดินไปเดินมาก็ถึง

เชื่อมกับเทศกาลกลางคืนยังไง: พอฟ้ามืดคือโยอิมัตสึริ รถแห่แขวนโคมนับร้อยแห่ตอนกลางคืน แบ่งประสบการณ์เป็นสองช่วง คือดูรายละเอียดงานฝีมือตอนกลางวันกับบรรยากาศแสงโคมตอนกลางคืน เป็นการจัดที่ผมรู้สึกว่าสบายที่สุด

รถแห่เป็นรถไม้อันวิจิตร ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสมบัติทางวัฒนธรรม แค่จอดอยู่เฉย ๆ งานแกะสลักแล็กเกอร์ดำลายทองและงานโลหะเหล่านั้นก็คุ้มที่จะเดินวนดูสักรอบ มังกร หงส์ เถาวัลย์ ทุกตารางนิ้วงอกอะไรสักอย่าง

แต่ส่วนที่ทำให้กลั้นหายใจที่สุด คือคาราคุริที่อยู่บนรถแห่บางคัน หุ่นกลไกที่ขับด้วยเชือกและเฟือง คนที่ซ่อนอยู่ข้างในชักสายเล็กหลายสิบเส้น ให้หุ่นไม้พลิกตัวกลางอากาศ หยิบพู่กันเขียนตัวอักษร แล้วโยนตัวเองให้หุ่นอีกตัวรับ ตลอดทางไม่มีไฟฟ้า ไม่มีมอเตอร์ มีเพียงสาย ไม้ และมือคู่หนึ่งที่ฝึกมาทั้งชีวิต วินาทีที่หุ่นทำสำเร็จ ฝูงชนทั้งหมดเปล่งเสียงโอ้พร้อมกัน เสียงนั้นคงไม่ต่างจากเมื่อสองร้อยปีก่อน

กลางวันดูรายละเอียดของงานฝีมือ กลางคืนดูบรรยากาศ

โยอิมัตสึริหลังฟ้ามืด รถแห่แขวนโคมนับร้อย ทั้งคันลอยขึ้นจากความมืด แล็กเกอร์ทองรับแสงเทียน หรี่แล้วก็สว่าง เคลื่อนช้า ๆ จากตรอกฝั่งหนึ่งไปอีกฝั่ง กลิ่นน้ำมันตะเกียงอุ่น ๆ กลิ่นบ้านไม้ของเมืองบนภูเขายามค่ำ เสียงขลุ่ยบายาชิแผ่ว ๆ แต่ไกล ลอยอยู่ด้วยกันในอากาศเย็นของคืนฤดูใบไม้ผลิ

คืนนั้นคนแปลกหน้าไม่กี่คนยืนเคียงไหล่กัน แทบไม่พูดอะไร เพียงแหงนมองดวงแสงทองนั้นเคลื่อนผ่านไปทีละนิ้ว ถ้ากลางวันคุณดูรถแห่ละเอียดแล้ว กลางคืนก็วางกล้องลง ยืนดูแสงเคลื่อนผ่านไปเฉย ๆ นี่คือคำแนะนำที่ผมจะให้

เรื่องจริง ๆ ไม่กี่อย่าง วางไว้ในใจก่อนจะได้สบายขึ้น

ฝูงชน: เป็นหนึ่งในสามเทศกาลงามที่สุด ขบวนยังกระจุกอยู่ในตรอกแคบของเมืองเก่าที่ไม่ใหญ่ คนจะเยอะ หัวมุมที่รถแห่จอดยิ่งแน่น อยากดูการแสดงหุ่นกลไก ต้องไปจองที่เร็วหน่อย

สภาพอากาศ: เมษายนที่ทาคายามะยังมีไอเย็นต้นฤดูใบไม้ผลิ อากาศเย็นใส สูดเข้าไปแสบจมูกนิด ๆ โยอิมัตสึริตอนกลางคืนก็เป็นคืนฤดูใบไม้ผลิที่เย็น เทศกาลฤดูใบไม้ร่วงเดือนตุลาคมก็ต้องระวังความต่างของอุณหภูมิเช้าค่ำเหมือนกัน พูดง่าย ๆ คือพกเสื้อคลุมไปด้วย โดยเฉพาะถ้าจะอยู่ถึงเทศกาลกลางคืน

มารยาท: รถแห่เป็นสมบัติทางวัฒนธรรมสำคัญ และเป็นสิ่งที่คนท้องถิ่นทุ่มเทมาหลายชั่วคน ผมเคยเห็นช่างเชิดหุ่นคนหนึ่งแสดงเสร็จก็ม้วนเก็บสายทีละขดช้า ๆ ท่าทางช้าจนเกือบเป็นความศรัทธา ต่อสิ่งแบบนี้ การรักษาระยะ ไม่ดันเข้าไปแตะ คือความเคารพขั้นพื้นฐานที่สุด

เพราะนี่คืองานฝีมือที่เดินได้ ที่ยังมีชีวิต

ช่างที่แกะมันจากไปนานแล้ว แต่รถแห่ยังเคลื่อนอยู่ คุณพามันไปไม่ได้ และคนแปลกหน้าเหล่านั้นก็คงเหมือนกัน แต่คืนที่มันสว่างขึ้นจากความมืดและเคลื่อนผ่านหน้าช้า ๆ ต่างก็เก็บใส่ย่ามของตัวเองไป

เมืองเก่าฮิดะ-ทาคายามะยังคงเรือนไม้สมัยเอโดะเรียงราย เป็นเวทีที่ขบวนรถแห่เคลื่อนผ่าน ตัวรถแห่ หุ่นกลไก แสงไฟยามค่ำ บวกกับเมืองบนภูเขาที่ยังคงสภาพเก่าแก่ สี่สิ่งนี้เกิดขึ้นซ้อนกัน ผมคิดว่าอีกหลายปีต่อมา หากคุณก็พบโคมเดินได้แบบนี้ในเมืองเล็กสักแห่ง คุณก็จะเป็นเหมือนพวกเราคืนนั้น ยืนอยู่กับที่อีกสักครู่ ไม่อยากให้มันเลี้ยวเข้าหัวมุมถัดไปเร็วเกินไป