วันวิสาขบูชาที่บุโรพุทโธ

วันวิสาขบูชาคือวันสำคัญที่สุดของพุทธศาสนา รำลึกถึงการประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระพุทธเจ้าในคราวเดียว ตรงกับวันเพ็ญเดือนพฤษภาคม

มันไม่ได้ตรึงอยู่กับวันใดวันหนึ่งตามปฏิทินสุริยคติ แต่คำนวณตามปฏิทินจันทรคติ ดูจากชั่วขณะที่จันทร์เพ็ญเดือนพฤษภาคมนั้นขึ้นสู่ท้องฟ้า ดังนั้นวันที่แน่นอนจึงต่างกันทุกปี จากประสบการณ์ของผมเอง อย่าจองตั๋วเครื่องบินตามวันที่จำเอาลาง ๆ ให้เช็กวันที่ของปีนั้นให้ชัดเสียก่อน

เมื่อฟ้ายังไม่สาง พระสงฆ์ก็เรียงแถวแล้ว เท้าเปล่า ก้มหัว เดินช้า ๆ รอบสถูปหิน และชั่วขณะที่ทำให้กลั้นหายใจจริง ๆ คือตอนที่จันทร์เพ็ญขึ้นสู่กลางฟ้า คนหลายพันนั่งสมาธิเงียบใต้สถูป เวลาเหล่านี้ล้วนเดินตามดวงจันทร์ ดังนั้นโปรดยึดประกาศทางการของปีนั้นเป็นหลัก และพิธีโคมที่ที่นั่งจำกัดก็ต้องเช็กวันที่และซื้อบัตรของปีนั้นล่วงหน้าด้วย

ในอินโดนีเซีย วันวิสาขบูชาจัดที่บุโรพุทโธในชวากลาง สถูปหินแห่งนี้สร้างเมื่อหนึ่งพันสองร้อยปีก่อน เป็นหนึ่งในศาสนสถานพุทธที่ใหญ่ที่สุดในโลก

คนส่วนใหญ่จะออกจากยอกยาการ์ตา นั่งรถราวชั่วโมงเศษก็ถึงบุโรพุทโธ ครั้งนั้นผมก็ใช้ยอกยาการ์ตาเป็นจุดพัก แล้วเช้าตรู่ค่อยเคลื่อนไปทางสถูป

ครั้งแรกที่ผมเห็นมัน อยู่ในหมอกเช้า ภูเขาไฟไกล ๆ เหลือเพียงเส้นราง อากาศมีความเย็นของน้ำค้างและหิน เอาเส้นทางช่วงยอกยาการ์ตาถึงบุโรพุทโธนี้ใส่เข้าไปในแผนเดินทาง คุณก็มีโครงร่างของทริปนี้คร่าว ๆ แล้ว

ถ้าสิ่งที่คุณอยากดูคือบรรยากาศคึกคัก ที่นี่อาจไม่ใช่สิ่งที่คุณต้องการ แก่นของวันวิสาขบูชาคือความสงบขรึมและความเงียบ เป็นความเงียบแบบที่คนหลายพันพนมมือพร้อมกัน ปล่อยโคมพร้อมกัน

ครั้งนั้นผมมากับแม่ ท่านอายุมากแล้ว ขาไม่ดี แต่ยืนยันจะเดินเวียนรอบสถูปให้ครบ แสงจันทร์ส่องสถูปหินทั้งองค์จนขาว เส้นรางภูเขาไฟลอยอยู่ด้านหลัง ผมประคองท่านนั่งลงที่ขอบฝูงชน ท่านหลับตา พนมมือ ภาพที่ผมเห็นมาตั้งแต่เด็ก แต่ในความเงียบของคนหลายพันนี้ ครั้งแรกที่รู้สึกว่ามีน้ำหนักเป็นพิเศษ

ดังนั้นผมจะบอกว่า ทริปนี้เหมาะเป็นพิเศษกับคนที่ยอมช้าลง ยอมเงียบ และเหมาะเป็นพิเศษกับการพาคนที่อายุมากขึ้นมาด้วยกัน ถ้าข้างกายคุณมีเพื่อนที่อยากดูโคมเงียบ ๆ ด้วยกันสักครั้ง ที่นี่จะขยายความเงียบนั้นระหว่างคุณให้ใหญ่ขึ้นมาก

การเดินทาง: แผนเดินทางส่วนใหญ่วนรอบยอกยาการ์ตา จากยอกยาการ์ตานั่งรถราวชั่วโมงเศษถึงบุโรพุทโธ ใช้ยอกยาการ์ตาเป็นฐาน ไปกลับสถูปจะคล่องกว่า

พักที่ไหน: จัดที่พักแถวยอกยาการ์ตาเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล เพราะเช้าตรู่ต้องไปให้ทันพิธีเดินเวียนก่อนฟ้าสาง พักใกล้หน่อย ตื่นเช้าออกเดินทางจะเบาแรงกว่า

พิธีโคมต้องซื้อบัตรไหม: ใช่ การปล่อยโคมพร้อมกันที่บุโรพุทโธหลังค่ำมักจำหน่ายบัตรโดยผู้จัด ที่นั่งจำกัดและมักเต็มเร็ว คำแนะนำของผมง่ายมาก ให้ยืนยันวันที่ของปีนั้นก่อน แล้วจัดการเรื่องบัตรให้เร็วที่สุด อย่ารอไปถึงหน้างาน

ค่าใช้จ่าย: ส่วนใหญ่จะตกอยู่ที่ค่าเดินทางไปกลับจากยอกยาการ์ตา ค่าที่พักในยอกยาการ์ตา และค่าบัตรพิธีโคม เพราะวันที่และจำนวนที่นั่งต่างกันทุกปี ยอดเงินจริงโปรดยึดประกาศทางการและข้อมูลการจำหน่ายบัตรของปีนั้นเป็นหลัก

นี่คือพิธีทางศาสนา ไม่ใช่การแสดง พิธีเดินเวียนและสวดมนต์ยามรุ่งสางสงบขรึมมาก วันก่อนหน้า พระจะออกจากวัดเมนดุตที่อยู่ใกล้ ผ่านวัดปาวอน เดินเท้าไปจนถึงบุโรพุทโธ ตลอดทางอุ้มน้ำมนต์ที่ตักจากบ่อศักดิ์สิทธิ์ เปลวไฟที่จุดจากไฟไม่ดับ และพระคัมภีร์ เส้นทางนี้เองคือส่วนหนึ่งของพิธี

มารยาท: โปรดเงียบและเคารพพิธี เมื่อยืนอยู่วงนอกสุดของฝูงชน แม้แต่ลมหายใจก็เบาลงโดยไม่รู้ตัว ชั่วขณะที่จันทร์เพ็ญขึ้นสู่กลางฟ้า คนหลายพันนั่งสมาธิเงียบพร้อมกัน ไม่มีใครส่งเสียง ความเงียบนี้ควรค่าแก่การที่คุณจะร่วมรักษาไว้

ฝูงชน: วันวิสาขบูชาจะรวมคนหลายพัน การเดินเวียน นั่งสมาธิ และปล่อยโคมล้วนอยู่ในพื้นที่เดียวกัน การเคลื่อนตัวจึงค่อนข้างช้า

รอบโคม: หลังค่ำจึงเป็นการปล่อยโคม โคมหลายพันดวงถูกจุดและปล่อยพร้อมกัน การจะร่วมช่วงนี้ต้องซื้อบัตรล่วงหน้า ที่นั่งจำกัด แนะนำให้จัดการล่วงหน้าและศึกษากฎระเบียบ

หลังค่ำ โคมหลายพันดวงถูกจุดและปล่อยพร้อมกัน ลอยขึ้นช้า ๆ เหนือศาสนสถานพุทธที่ใหญ่ที่สุดในโลกแห่งนี้ เส้นรางของสถูปถูกแสงโคมวาดออกมา ราวกับลอยอยู่ในความมืด

วินาทีที่โคมหลุดจากมือท่าน ไอร้อนพัดมาที่หน้า กลิ่นไหม้ของกระดาษสาจาง ๆ ปนกับความเย็นของน้ำค้างยามค่ำ แม่ประคองโคมของตัวเองไม่ยอมปล่อยเสียที ริมฝีปากขยับเบา ๆ ราวกับกำลังสั่งเสียอะไรกับใคร ผมถามว่าท่านอธิษฐานอะไร ท่านบอกว่าบอกไม่ได้ บอกแล้วจะไม่ขลัง แล้วเราก็ปล่อยมือพร้อมกัน มองโคมสองดวงลอยขึ้นเคียงกัน ปนเข้าไปในฟ้าที่เต็มไปด้วยแสง แยกไม่ออกอีกแล้วว่าดวงไหนของใคร

แสงทำให้ใบหน้าที่แหงนขึ้นของทุกคนสว่างขึ้นนิด ผมหันไปมองแม่ ท่านแหงนหน้า ดวงตาเป็นประกาย เหมือนเด็กคนหนึ่ง ผมไม่ได้เห็นสีหน้าแบบนั้นของท่านมานานแล้ว

วันวิสาขบูชาเป็นหนึ่งในเทศกาลสำคัญที่สุดของพุทธศาสนา รำลึกถึงการประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระพุทธเจ้าในคราวเดียว และอินโดนีเซียวางวันนี้ไว้ที่บุโรพุทโธในชวากลาง ขึ้นชื่อที่สุดด้วยพระเดินเวียนสถูปและศรัทธาชนปล่อยโคมพร้อมกัน

คุณจะได้เห็นว่าศรัทธาถูกเดินทีละก้าวมาสู่สถูปหินพันปีอย่างไร จะได้นั่งเงียบกับคนหลายพันใต้จันทร์เพ็ญ และจะได้มองโคมลอยขึ้นเหนือศาสนสถานพุทธที่ใหญ่ที่สุดในโลก

โคมลอยไกลออกไป ฟ้าก็ใกล้สาง ฝูงชนค่อย ๆ แยกย้าย ผมประคองแม่เดินลงบันไดหินช้า ๆ ท่านแทบไม่พูดอะไร เพียงแหงนหน้ามองฟ้าที่เมื่อครู่ยังเต็มไปด้วยแสง ตอนนี้กลับเป็นสีค่ำคืนอีกครั้ง สิ่งที่ผมจำได้ในที่สุด ไม่ใช่โคมดวงไหน แต่คือตอนที่ประคองแขนท่าน มือนั้นเบาและผอมกว่าในความทรงจำ

ผมคิดว่าถ้าคุณได้พาคนที่อายุมากขึ้นมาดูโคมแบบนี้สักครั้ง ก็คงเป็นเหมือนผม สิ่งที่จำได้ไม่ใช่โคม แต่คือคนข้างกาย